عملیات حرارتی ازریخته گری فولاد آلیاژیبر اساس نمودار فاز Fe-Fe3C برای کنترل ریزساختار ریخته گری فولاد برای دستیابی به عملکرد مورد نیاز است. عملیات حرارتی یکی از فرآیندهای مهم در تولید ریخته گری فولاد است. کیفیت و اثر عملیات حرارتی با عملکرد نهایی ریخته گری فولاد ارتباط مستقیم دارد.
ساختار ریختهگری -ریختهگریهای فولادی به ترکیب شیمیایی و فرآیند انجماد بستگی دارد. به طور کلی، جداسازی دندریت نسبتاً جدی، ساختار بسیار ناهموار و دانه های درشت وجود دارد. بنابراین، ریختهگریهای فولادی معمولاً برای از بین بردن یا کاهش تأثیر مشکلات فوق نیاز به عملیات حرارتی دارند تا خواص مکانیکی ریختهگریهای فولادی بهبود یابد. علاوه بر این، به دلیل تفاوت در ساختار و ضخامت دیواره ریختهگریهای فولادی، قسمتهای مختلف یک ریختهگری شکلهای سازمانی متفاوتی دارند و تنشهای داخلی پسماند قابلتوجهی ایجاد میکنند. بنابراین، ریختهگریهای فولادی (مخصوصاً ریختهگریهای فولادی آلیاژی) معمولاً باید در حالت عملیات حرارتی- تحویل داده شوند.
1. ویژگی های عملیات حرارتی ریخته گری فولاد
1) در ساختار{1}}ریخته گری ریخته گری فولاد، اغلب دندریت های درشت و جداسازی وجود دارد. در طول عملیات حرارتی، زمان حرارت دادن باید کمی بیشتر از قطعات فولادی آهنگری با همان ترکیب باشد. در عین حال، زمان برگزاری آستنیتیزاسیون باید به طور مناسب تمدید شود.
2) با توجه به تفکیک جدی ساختار{1}}ریختهگی برخی از ریختهگریهای فولادی آلیاژی، برای از بین بردن تأثیر آن بر خواص نهایی ریختهگریها، باید اقداماتی برای همگن شدن در طی عملیات حرارتی انجام شود.
3) برای ریختهگریهای فولادی با شکلهای پیچیده و تفاوتهای ضخامت دیواره بزرگ،-اثرات مقطعی و عوامل تنش ریختهگری باید در طول عملیات حرارتی در نظر گرفته شوند.
4) هنگامی که عملیات حرارتی روی ریخته گری های فولادی انجام می شود، باید بر اساس ویژگی های ساختاری آن معقول باشد و سعی شود از تغییر شکل ریخته گری ها جلوگیری شود.
2. عوامل فرآیند اصلی عملیات حرارتی ریخته گری فلز
عملیات حرارتی ریخته گری فلزات شامل سه مرحله گرمایش، حفظ حرارت و سرمایش است. تعیین پارامترهای فرآیند باید بر اساس هدف تضمین کیفیت محصول و صرفه جویی در هزینه ها باشد.
1) گرمایش
گرمایش انرژی{0}ترین فرآیند در فرآیند عملیات حرارتی است. پارامترهای فنی اصلی فرآیند گرمایش عبارتند از انتخاب روش گرمایش مناسب، سرعت گرمایش و روش شارژ.
(1) روش گرمایش. روش های گرمایش ریخته گری فولاد عمدتاً شامل گرمایش تابشی، گرمایش حمام نمک و گرمایش القایی است. اصل انتخاب روش گرمایش سریع و یکنواخت، کنترل آسان، راندمان بالا و هزینه کم است. هنگام گرم کردن، ریخته گری به طور کلی اندازه ساختاری، ترکیب شیمیایی، فرآیند عملیات حرارتی و الزامات کیفی ریخته گری را در نظر می گیرد.
(2) سرعت گرمایش.برای ریختهگریهای فولادی، سرعت گرمایش ممکن است محدود نباشد و حداکثر توان کوره برای گرمایش استفاده میشود. استفاده از شارژ کوره گرم می تواند زمان گرمایش و چرخه تولید را تا حد زیادی کوتاه کند. در واقع، تحت شرایط گرمایش سریع، هیسترزیس دمایی آشکاری بین سطح وجود نداردریخته گریو هسته. حرارت آهسته منجر به کاهش راندمان تولید، افزایش مصرف انرژی و اکسیداسیون و کربن زدایی جدی در سطح ریخته گری می شود. با این حال، برای برخی از ریختهگریها با شکلها و ساختارهای پیچیده، ضخامت دیوارههای بزرگ و تنشهای حرارتی زیاد در طول فرآیند گرمایش، سرعت گرمایش باید کنترل شود. به طور کلی می توان از دمای پایین و گرمایش آهسته (زیر 600 درجه) یا ماندن در دمای پایین یا متوسط استفاده کرد و سپس می توان از گرمایش سریع در مناطق با دمای بالا استفاده کرد.
(3) روش بارگذاری.اصل اینکه ریخته گری فولاد باید در کوره قرار گیرد، استفاده کامل از فضای موثر، اطمینان از گرمایش یکنواخت و قرار دادن قطعات ریخته گری برای تغییر شکل است.
2) عایق
دمای نگهداری برای آستنیته کردن ریختهگریهای فولادی باید با توجه به ترکیب شیمیایی فولاد ریختهگری شده و خواص مورد نیاز انتخاب شود. دمای نگهداری معمولاً کمی بالاتر (حدود 20 درجه) از قطعات فولادی آهنگری با همان ترکیب است. برای ریخته گری فولاد یوتکتوئیدی، باید اطمینان حاصل شود که کاربیدها می توانند به سرعت در آستنیت گنجانده شوند و آستنیت می تواند دانه های ریز را حفظ کند.
دو عامل برای زمان حفظ حرارت ریخته گری های فولادی باید در نظر گرفته شود: عامل اول یکنواخت شدن دمای سطح ریخته گری و هسته و عامل دوم اطمینان از یکنواختی سازه است. بنابراین، زمان نگهداری عمدتا به هدایت حرارتی ریخته گری، ضخامت دیواره مقطع و عناصر آلیاژی بستگی دارد. به طور کلی، ریخته گری فولاد آلیاژی نسبت به ریخته گری فولاد کربنی به زمان نگهداری طولانی تری نیاز دارد. ضخامت دیواره ریخته گری معمولاً مبنای اصلی برای محاسبه زمان نگهداری است. برای زمان نگهداری عملیات حرارتی و عملیات پیری باید عواملی مانند هدف عملیات حرارتی، دمای نگهداری و سرعت انتشار عنصر در نظر گرفته شود.
3) خنک کننده
ریختهگریهای فولادی را میتوان پس از حفظ حرارت با سرعتهای مختلف خنک کرد تا تبدیل متالوگرافی کامل شود، ساختار متالوگرافی مورد نیاز به دست آید و شاخصهای عملکرد مشخص شده به دست آید. به طور کلی، افزایش سرعت خنکسازی میتواند به دستیابی به ساختار خوب و پالایش دانهها کمک کند و در نتیجه خواص مکانیکی ریختهگری را بهبود بخشد. با این حال، اگر سرعت سرمایش خیلی سریع باشد، ایجاد تنش بیشتر در ریخته گری آسان است. این ممکن است باعث تغییر شکل یا ترک خوردن قطعات ریخته گری با ساختارهای پیچیده شود.
محیط خنک کننده برای عملیات حرارتی ریخته گری فولاد معمولاً شامل هوا، روغن، آب، آب نمک و نمک مذاب است.
3. روش عملیات حرارتی ریخته گری فولاد
با توجه به روشهای مختلف گرمایش، زمان نگهداری و شرایط سرمایش، روشهای عملیات حرارتی ریختهگریهای فولادی عمدتاً شامل بازپخت، نرمالسازی، خاموش کردن، تمپر کردن، عملیات محلول، سختسازی بارشی، عملیات تنش زدایی و عملیات حذف هیدروژن است.
1) آنیل کردن.
بازپخت به این صورت است که فولادی را که ساختار آن از حالت تعادل منحرف میشود تا دمای معینی که فرآیند از پیش تعیین شده است، گرم میکند و سپس پس از حفظ حرارت (معمولاً سرد شدن با کوره یا دفن در آهک) آن را به آرامی خنک میکند تا فرآیند عملیات حرارتی نزدیک به حالت تعادل ساختار حاصل شود. با توجه به ترکیب فولاد و هدف و الزامات آنیل، آنیل را می توان به بازپخت کامل، بازپخت همدما، بازپخت کروی، آنیل تبلور مجدد، بازپخت تنش زدایی و غیره تقسیم کرد.
(1) بازپخت کامل.
فرآیند کلی بازپخت کامل به این صورت است که ریخته گری فولاد را تا 20 درجه -30 درجه بالاتر از Ac3 گرم می کنیم، آن را برای مدتی نگه می داریم تا سازه در فولاد کاملاً به آستنیت تبدیل شود و سپس به آرامی (معمولاً با کوره خنک می شود) در دمای 500 درجه - 600 درجه در هوا خنک می شود و در نهایت خنک می شود. به اصطلاح کامل به این معنی است که یک ساختار آستنیتی کامل هنگام گرم شدن به دست می آید.
هدف از بازپخت کامل عمدتاً شامل موارد زیر است: اولین مورد بهبود ساختار درشت و ناهموار ناشی از کار گرم است. دوم کاهش سختی ریخته گری فولاد کربنی و فولاد آلیاژی بالاتر از کربن متوسط و در نتیجه بهبود عملکرد برش آنها (به طور کلی، زمانی که سختی قطعه کار بین 170 HBW-230 HBW باشد، برش آسان است. وقتی سختی بالاتر یا کمتر از این محدوده باشد، برش را دشوار می کند). سوم حذف تنش داخلی ریخته گری فولاد است.
محدوده استفاده از بازپخت کامل. بازپخت کامل عمدتاً برای ریخته گری فولاد کربنی و فولاد آلیاژی با ترکیب هیپویوتکتوئیدی با محتوای کربن در محدوده 0.25٪ تا 0.77٪ مناسب است. فولاد هایپریوتکتوئیدی نباید به طور کامل آنیل شود، زیرا هنگامی که فولاد هایپریوتکتوئیدی تا بالاتر از Accm گرم می شود و به آرامی سرد می شود، سمنتیت ثانویه در امتداد مرز دانه آستنیت به شکل شبکه رسوب می کند که باعث می شود استحکام، انعطاف پذیری و چقرمگی ضربه فولاد کاهش قابل توجهی داشته باشد.
(2) بازپخت همدما.
بازپخت همدما به گرم کردن ریختهگریهای فولادی تا 20 درجه - 30 درجه بالاتر از Ac3 (یا Ac1)، پس از نگهداری برای یک دوره زمانی، سرد شدن سریع تا دمای اوج منحنی تبدیل همدما آستنیت زیرخنکشده، و سپس نگهداشتن برای مدتی (منطقه تبدیل پرلیت) اشاره دارد. پس از تبدیل آستنیت به پرلیت، به آرامی خنک می شود.
(3) بازپخت کروی.
بازپخت کروی به این صورت است که قطعات ریخته گری فولاد را تا دمای کمی بالاتر از Ac1 گرم می کنند و سپس پس از مدت طولانی حفظ حرارت، سمنتیت ثانویه در فولاد به طور خود به خود به سیمانیت دانه ای (یا کروی) تبدیل می شود و سپس با سرعت آهسته فرآیند عملیات حرارتی تا دمای اتاق خنک می شود.
هدف از بازپخت کروی شامل موارد زیر است: کاهش سختی. یکنواخت ساختن ساختار متالوگرافی؛ بهبود عملکرد برش و آماده سازی برای خاموش کردن.
بازپخت کروی عمدتاً برای فولادهای یوتکتوئیدی و فولادهای هایپریوتکتوئیدی (میزان کربن بیشتر از 0.77٪) مانند فولاد ابزار کربنی، فولاد فنری آلیاژی، فولاد بلبرینگ نورد و فولاد ابزار آلیاژی قابل استفاده است.
(4) بازپخت تسکین استرس و بازپخت تبلور مجدد.
آنیلینگ کاهش استرس را بازپخت در دمای پایین نیز می گویند. این فرآیندی است که در آن ریختهگریهای فولادی تا دمای کمتر از Ac1 (400 درجه- 500 درجه) گرم میشوند، سپس برای مدتی نگهداری میشوند و سپس به آرامی تا دمای اتاق سرد میشوند. هدف از بازپخت تنش زدایی از بین بردن تنش داخلی ریخته گری است. ساختار متالوگرافی فولاد در طول فرآیند بازپخت تنشزدایی تغییر نخواهد کرد. آنیل تبلور مجدد عمدتاً برای از بین بردن ساختار تحریف شده ناشی از پردازش تغییر شکل سرد و حذف سخت شدن کار استفاده می شود. دمای حرارت برای بازپخت تبلور مجدد 150 درجه - 250 درجه بالاتر از دمای تبلور مجدد است. بازپخت تبلور مجدد میتواند دانههای کریستال دراز را پس از تغییر شکل سرد دوباره{11}}به کریستالهای هم محور یکنواخت تبدیل کند و در نتیجه اثر سخت شدن کار را از بین ببرد.
2) عادی سازی
نرمال کردن یک عملیات حرارتی است که در آن فولاد تا 30 درجه - 50 درجه بالاتر از Ac3 (فولاد هیپویوتکتوئید) و Acm (فولاد هیپریوتکتوئید) گرم می شود و پس از مدتی حفظ حرارت، در هوا یا هوای فشاری تا دمای اتاق خنک می شود. روش نرمالیزاسیون سرعت خنککنندگی سریعتری نسبت به آنیل دارد، بنابراین ساختار نرمالشده ریزتر از ساختار آنیل شده است و استحکام و سختی آن نیز بیشتر از ساختار آنیل شده است. با توجه به چرخه تولید کوتاه و استفاده زیاد از تجهیزات نرمالیزاسیون، نرمال سازی به طور گسترده در ریخته گری های فولادی مختلف استفاده می شود.
هدف از نرمال سازی به سه دسته زیر تقسیم می شود:
(1) عادی سازی به عنوان عملیات حرارتی نهایی
برای ریخته گری های فلزی با نیاز به استحکام کم، نرمال سازی می تواند به عنوان عملیات حرارتی نهایی استفاده شود. نرمال سازی می تواند دانه ها را تصفیه کند، ساختار را همگن کند، محتوای فریت را در فولاد هیپویوتکتوئیدی کاهش دهد، محتوای پرلیت را افزایش و اصلاح کند، در نتیجه استحکام، سختی و چقرمگی فولاد را بهبود می بخشد.
(2) نرمال شدن به عنوان یک پیش{1}عملیات حرارتی
برای ریختهگریهای فولادی با مقاطع بزرگتر، نرمالسازی قبل از کوئنچ یا کوئنچ و تمپر (کوئنچ و معتدل با دمای بالا) میتواند ساختار ویدمن استاتن و ساختار نواری را از بین ببرد و ساختار ظریف و یکنواختی به دست آورد. برای سیمانیت شبکه ای موجود در فولادهای کربنی و فولادهای ابزار آلیاژی با محتوای کربن بیشتر از 0.77٪، نرمال سازی می تواند محتوای سیمانیت ثانویه را کاهش دهد و از تشکیل شبکه پیوسته جلوگیری کند و سازمان را برای آنیل کروی آماده کند.
(3) بهبود عملکرد برش
عادی سازی می تواند عملکرد برش فولاد کم کربن را بهبود بخشد. سختی ریختهگریهای فولادی کم کربن پس از بازپخت بسیار کم است و در حین برش به راحتی به چاقو چسبیده و در نتیجه زبری سطح بیش از حد ایجاد میشود. از طریق عملیات حرارتی عادی، سختی ریختهگریهای فولادی کم کربن را میتوان تا 140 HBW - 190 HBW افزایش داد که نزدیک به سختی بهینه برش است و در نتیجه عملکرد برش را بهبود میبخشد.
3) خاموش کردن
کوئنچ یک فرآیند عملیات حرارتی است که در آن ریخته گری های فولادی تا دمای بالاتر از Ac3 یا Ac1 گرم می شوند و سپس پس از نگهداری برای مدتی برای به دست آوردن ساختار مارتنزیتی کامل، به سرعت سرد می شوند. ریختهگریهای فولادی باید به موقع پس از داغترین زمان، تمپر شوند تا تنش خاموش شدن از بین برود و خواص مکانیکی جامع مورد نیاز به دست آید.
(1) دمای خاموش کردن
دمای گرمایش خاموش کننده فولاد هیپویوتکتوئید 30 درجه -50 درجه بالاتر از Ac3 است. دمای گرمایش خاموش کننده فولاد یوتکتوئید و فولاد هایپریوتکتوئید 30 درجه -50 درجه بالاتر از Ac1 است. فولاد کربنی Hypoeutectoid در دمای کوئنچ ذکر شده در بالا گرم می شود تا آستنیت ریزدانه به دست آید و ساختار مارتنزیت ریز را می توان پس از کوئنچ به دست آورد. فولاد یوتکتوئید و فولاد هایپریوتکتوئید قبل از کوئنچ و حرارت دادن کروی شده و آنیل شده اند، بنابراین پس از حرارت دادن به 30-50 درجه بالاتر از Ac1 و آستنیته ناقص، ساختار آستنیتی است و ذرات بدن کربن ریزدانه تا حدی حل نشده است. پس از خاموش شدن، آستنیت به مارتنزیت تبدیل می شود و ذرات سمنتیت حل نشده باقی می مانند. به دلیل سختی بالای سمنتیت، نه تنها از سختی فولاد نمی کاهد، بلکه مقاومت به سایش آن را نیز بهبود می بخشد. ساختار معمولی خاموش شده فولاد هایپریوتکتوئید مارتنزیت پوسته پوسته ریز است و سیمانیت دانه ای ریز و مقدار کمی آستنیت باقی مانده به طور مساوی روی ماتریکس توزیع شده است. این ساختار دارای استحکام و مقاومت در برابر سایش بالایی است، اما درجه خاصی از چقرمگی را نیز دارد.
(2) محیط خنک کننده برای رفع فرآیند عملیات حرارتی
هدف از کوئنچ به دست آوردن مارتنزیت کامل است. بنابراین، سرعت سرد شدن فولاد ریختهگری شده در حین کوئنچینگ باید بیشتر از سرعت سرد شدن بحرانی فولاد ریختهگری باشد، در غیر این صورت ساختار مارتنزیت و خواص مربوطه را نمیتوان به دست آورد. با این حال، سرعت بیش از حد سرد شدن می تواند به راحتی منجر به تغییر شکل یا ترک خوردگی شود. به منظور برآورده ساختن الزامات فوق به طور همزمان، محیط خنک کننده مناسب باید با توجه به مواد ریخته گری انتخاب شود یا روش خنک سازی مرحله ای اتخاذ شود. در محدوده دمایی 650 درجه تا 400 درجه، نرخ تبدیل همدما آستنیت فوق سرد فولادی بزرگترین است. بنابراین، هنگامی که ریخته گری خاموش می شود، باید از خنک شدن سریع در این محدوده دما اطمینان حاصل شود. در زیر نقطه Ms، سرعت خنک کننده باید کندتر باشد تا از تغییر شکل یا ترک خوردن جلوگیری شود. محیط خاموش کننده معمولاً از آب، محلول آبی یا روغن استفاده می کند. در مرحله کوئنچ یا آسمپرینگ، رسانه های رایج مورد استفاده شامل روغن داغ، فلز مذاب، نمک مذاب یا قلیایی مذاب است.
-آب.
ظرفیت خنک کنندگی آب در منطقه دمای بالا 650 درجه -550 درجه قوی است و ظرفیت خنک کننده آب در منطقه دمای پایین 300 درجه -200 درجه بسیار قوی است. آب بیشتر برای کوئنچ و خنک کردن ریخته گری فولاد کربنی با اشکال ساده و سطح مقطع بزرگ مناسب است. هنگامی که برای خاموش کردن و خنک کردن استفاده می شود، دمای آب به طور کلی بالاتر از 30 درجه نیست. بنابراین، به طور کلی برای تقویت گردش آب برای حفظ دمای آب در محدوده معقول اتخاذ می شود. علاوه بر این، حرارت دادن نمک (NaCl) یا قلیایی (NaOH) در آب، ظرفیت خنک کنندگی محلول را تا حد زیادی افزایش می دهد.
-روغن.
مزیت اصلی روغن به عنوان یک محیط خنک کننده این است که سرعت سرمایش در منطقه دمای پایین 300 درجه -200 درجه بسیار کمتر از آب است که می تواند تنش داخلی قطعه کار خاموش شده را تا حد زیادی کاهش دهد و احتمال تغییر شکل و ترک خوردگی ریخته گری را کاهش دهد. در عین حال، ظرفیت خنک کنندگی روغن در محدوده دمای بالای 650 درجه تا 550 درجه نسبتاً کم است که این نیز نقطه ضعف اصلی روغن به عنوان یک محیط خاموش کننده است. دمای روغن خاموش کننده به طور کلی در 60 درجه -80 درجه کنترل می شود. روغن عمدتاً برای خاموش کردن ریختهگریهای فولادی آلیاژی با اشکال پیچیده و کونچینگ ریختهگریهای فولاد کربنی با سطح مقطع کوچک و اشکال پیچیده استفاده میشود.
علاوه بر این، نمک مذاب نیز معمولاً به عنوان یک محیط خاموش کننده استفاده می شود که در این زمان به حمام نمک تبدیل می شود. حمام نمک با نقطه جوش بالا مشخص می شود و ظرفیت خنک کننده آن بین آب و روغن است. حمام نمک غالباً برای خشک کردن و خاموش کردن مرحله و همچنین برای درمان ریخته گری با اشکال پیچیده، ابعاد کوچک و نیازهای تغییر شکل شدید استفاده می شود.
4) معتدل کردن
تمپرینگ به فرآیند عملیات حرارتی اطلاق میشود که در آن ریختهگریهای فولادی خاموش شده یا نرمال شده تا دمای انتخابی کمتر از نقطه بحرانی Ac1 گرم میشوند و پس از نگهداری برای مدتی، با سرعت مناسب سرد میشوند. عملیات حرارتی معتدل می تواند ساختار ناپایدار به دست آمده پس از خاموش کردن یا نرمال شدن را به یک ساختار پایدار تبدیل کند تا تنش را از بین ببرد و انعطاف پذیری و چقرمگی ریخته گری فولاد را بهبود بخشد. به طور کلی، فرآیند عملیات حرارتی کوئنچینگ و عملیات تلطیف در دمای بالا را درمان کوئنچ و تمپرینگ می نامند. ریختهگریهای فولادی خاموش شده باید به موقع تمپر شوند و ریختهگریهای فولادی نرمالشده باید در مواقع لزوم تمپر شوند. عملکرد ریختهگریهای فولادی پس از تلطیف به دما، زمان و تعداد دفعات تمپر بستگی دارد. افزایش دمای تلطیف و افزایش زمان نگهداری در هر زمان نه تنها می تواند تنش خاموشی ریخته گری فولاد را کاهش دهد، بلکه مارتنزیت خاموش شده ناپایدار را به مارتنزیت، تروستیت یا سوربیت تبدیل می کند. استحکام و سختی ریخته گری فولاد کاهش می یابد و انعطاف پذیری به طور قابل توجهی بهبود می یابد. برای برخی از فولادهای آلیاژی متوسط با عناصر آلیاژی که به شدت کاربیدها را تشکیل می دهند (مانند کروم، مولیبدن، وانادیم و تنگستن و غیره)، سختی افزایش می یابد و چقرمگی در هنگام تمپر کردن در دمای 400-500 درجه کاهش می یابد. این پدیده سخت شدن ثانویه نامیده می شود، یعنی سختی فولاد ریخته گری در حالت سکوریت به حداکثر می رسد. در تولید واقعی، فولاد ریختهگری آلیاژی متوسط با ویژگیهای سختشدگی ثانویه باید چندین بار تمپر شود.
(1) معتدل در دمای پایین
محدوده دمایی دمای پایین 150 درجه -250 درجه است. معتدل در دمای پایین می تواند ساختار مارتنزیت معتدل را بدست آورد که عمدتاً برای خاموش کردن فولاد کربن بالا و خاموش کردن فولاد آلیاژی بالا استفاده می شود. مارتنزیت تمپر شده به ساختار مارتنزیت کریپتوکریستالی به همراه کاربیدهای دانه ریز اشاره دارد. ساختار فولاد هیپویوتکتوئیدی پس از تلطیف دمای پایین، مارتنزیت تمپر شده است. ساختار فولاد هایپریوتکتوئید پس از تلطیف دمای پایین مارتنزیت سکوریت + کاربید + آستنیت حفظ شده است. هدف از تلطیف دمای پایین بهبود مناسب چقرمگی فولاد کوئنچ شده با حفظ سختی بالا (58HRC-64HRC)، استحکام بالا و مقاومت در برابر سایش است، در حالی که به طور قابل توجهی تنش خاموش شدن و شکنندگی قطعات ریخته گری فولاد را کاهش می دهد.
(2) درجه حرارت متوسط
دمای معتدل دمای متوسط معمولاً بین 350 درجه -500 درجه است. ساختار پس از تلطیف در دمای متوسط، مقدار زیادی سمنتیت ریزدانه است که روی ماتریس فریت، یعنی ساختار تروستیت تمپر شده، پراکنده و توزیع شده است. فریت در ساختار تروستیت تمپر شده هنوز شکل مارتنزیت را حفظ کرده است. تنش داخلی ریختهگریهای فولادی پس از تمپر کردن اساساً حذف میشود و دارای حد الاستیک و حد تسلیم بالاتر، استحکام و سختی بالاتر و انعطافپذیری و چقرمگی خوبی هستند.
(3) معتدل شدن در دمای بالا
دمای معتدل در دمای بالا معمولاً 500 درجه -650 درجه است و فرآیند عملیات حرارتی که ترکیبی از کوئنچ و متعاقباً تلطیف دمای بالا است معمولاً عملیات خاموش کردن و تمپرینگ نامیده میشود. ساختار پس از تلطیف در دمای بالا، سوربیت سکوریت شده، یعنی سمنتیت و فریت ریزدانه است. فریت موجود در سوربیت تمپر شده، فریت چند ضلعی است که دچار تبلور مجدد می شود. ریختهگریهای فولادی پس از تلطیف در دمای بالا، از نظر استحکام، انعطافپذیری و چقرمگی، خواص مکانیکی جامع خوبی دارند. تلطیف دمای بالا به طور گسترده در فولاد کربن متوسط، فولاد کم آلیاژ و بخش های مختلف ساختاری مهم با نیروهای پیچیده استفاده می شود.
5) SolutionTtreatment جامد
هدف اصلی از تصفیه محلول حل کردن کاربیدها یا سایر فازهای رسوب شده در محلول جامد برای به دست آوردن ساختار تک فازی فوق اشباع است. ریخته گری فولاد زنگ نزن آستنیتی، فولاد منگنز آستنیتی و فولاد زنگ نزن سخت کننده رسوبی معمولاً باید محلول جامد باشد. انتخاب دمای محلول به ترکیب شیمیایی و نمودار فاز فولاد ریخته گری بستگی دارد. دمای ریختهگریهای منگنز آستنیتی معمولاً 1000 درجه - 1100 درجه است. دمای ریختهگریهای فولاد ضد زنگ نیکل کروم آستنیتی معمولاً 1250-1000 درجه است.
هر چه محتوای کربن در فولاد ریختهگری شده بیشتر باشد و عناصر آلیاژی نامحلولتر باشد، دمای محلول جامد آن باید بالاتر باشد. برای ریختهگریهای فولادی سختکننده بارشی حاوی مس، سختی ریختهگریهای فولادی به دلیل بارش فازهای غنی از مس سخت-در حالت ریختهگری{2}}در طول سرد شدن، افزایش مییابد. به منظور نرم شدن ساختار و بهبود عملکرد پردازش، ریختهگریهای فولادی باید با محلول جامد درمان شوند. دمای محلول جامد آن 900-950 درجه است.
6) درمان سخت شدن بارش
عملیات سخت شدن بارشی یک عملیات تقویتی پراکندگی است که در محدوده دمایی معتدل انجام می شود که به عنوان پیری مصنوعی نیز شناخته می شود. ماهیت عملیات سخت شدن رسوبی این است که در دماهای بالاتر، کاربیدها، نیتریدها، ترکیبات بین فلزی و سایر فازهای میانی ناپایدار از محلول جامد فوق اشباع رسوب می کنند و در ماتریس پراکنده می شوند، بنابراین فولاد ریخته گری خواص مکانیکی و سختی کامل را بهبود می بخشد.
دمای عملیات پیری مستقیماً بر عملکرد نهایی ریخته گری فولاد تأثیر می گذارد. اگر دمای پیری خیلی پایین باشد، مرحله سخت شدن بارش به آرامی رسوب می کند. اگر دمای پیری بیش از حد بالا باشد، تجمع فاز رسوبی باعث پیری بیش از حد می شود و بهترین عملکرد به دست نمی آید. بنابراین، ریخته گری باید دمای پیری مناسب را با توجه به درجه فولاد ریخته گری و عملکرد مشخص شده ریخته گری فولاد انتخاب کند. دمای پیری فولاد ریختهگری شده مقاوم در برابر حرارت آستنیتی-به طور کلی 550 درجه -850 درجه است. دمای پیری فولاد ریخته گری سخت کننده بارندگی با مقاومت بالا به طور کلی 500 درجه است.
7) درمان استرس
هدف از عملیات حرارتی کاهش تنش حذف تنش ریخته گری، تنش فرونشاندن و تنش ایجاد شده توسط ماشین کاری است تا اندازه ریخته گری را تثبیت کند. عملیات حرارتی کاهش تنش عموماً تا 100 درجه -200 درجه زیر Ac1 گرم می شود، سپس برای مدتی نگهداری می شود و در نهایت با کوره خنک می شود. ساختار ریختهگری فولاد در طول فرآیند تنشزدایی تغییری نکرد. ریخته گری فولاد کربنی، ریخته گری فولاد کم آلیاژ-و ریخته گری فولاد با آلیاژ بالا همگی می توانند تحت درمان تنش زدایی قرار گیرند.
4. اثر عملیات حرارتی بر خواص ریخته گری فولاد
علاوه بر عملکرد ریختهگریهای فولادی بسته به ترکیب شیمیایی و فرآیند ریختهگری، میتوان از روشهای مختلف عملیات حرارتی نیز استفاده کرد تا آن را دارای خواص مکانیکی جامع عالی کند. هدف کلی فرآیند عملیات حرارتی بهبود کیفیت ریخته گری، کاهش وزن ریخته گری، افزایش طول عمر و کاهش هزینه ها است. عملیات حرارتی وسیله ای مهم برای بهبود خواص مکانیکی ریخته گری است. خواص مکانیکی قطعات ریخته گری شاخص مهمی برای قضاوت در مورد اثر عملیات حرارتی است. علاوه بر ویژگیهای زیر، ریختهگری باید عواملی مانند روشهای پردازش، عملکرد برش و الزامات استفاده از ریختهگریها را هنگام عملیات حرارتی{3}}ریختهگری فولاد در نظر بگیرد.
1) تأثیر عملیات حرارتی بر استحکام قطعات ریخته گری
در شرایط ترکیب فولاد ریختهشده یکسان، استحکام ریختهگریهای فولادی پس از فرآیندهای عملیات حرارتی مختلف تمایل به افزایش دارد. به طور کلی، استحکام کششی ریخته گری فولاد کربنی و ریخته گری فولاد کم آلیاژ می تواند پس از عملیات حرارتی به 414 Mpa-1724 MPa برسد.
2) تأثیر عملیات حرارتی بر پلاستیسیته ریخته گری فولاد
ساختار ریختهگری -ریختهگریهای فولادی درشت و پلاستیسیته پایین است. پس از عملیات حرارتی، ریزساختار و پلاستیسیته آن بر این اساس بهبود می یابد. به خصوص پلاستیسیته ریختهگریهای فولادی پس از عملیات کوئنچ و تمپر (کوئنچ + تمپر با دمای بالا) به طور قابل توجهی بهبود مییابد.
3) چقرمگی ریخته گری فولاد
شاخص چقرمگی ریختهگریهای فولادی اغلب با آزمایشهای ضربهای ارزیابی میشود. از آنجایی که استحکام و چقرمگی ریختهگریهای فولادی یک جفت شاخص متناقض است، ریختهگری باید ملاحظات جامعی را برای انتخاب یک فرآیند عملیات حرارتی مناسب به منظور دستیابی به خواص مکانیکی جامع مورد نیاز مشتریان انجام دهد.
4) تأثیر عملیات حرارتی بر سختی ریخته گری
هنگامی که سختی پذیری فولاد ریخته گری یکسان است، سختی فولاد ریخته گری پس از عملیات حرارتی می تواند تقریباً منعکس کننده استحکام فولاد ریختگی باشد. بنابراین، سختی را می توان به عنوان یک شاخص بصری برای تخمین عملکرد فولاد ریختگی پس از عملیات حرارتی استفاده کرد. به طور کلی، سختی ریخته گری فولاد کربن می تواند پس از عملیات حرارتی به 120 HBW - 280 HBW برسد.